Trường học là một trong những môi trường gắn bó với mỗi người lâu nhất trong đời – từ những năm mẫu giáo đầu tiên đến khi tốt nghiệp đại học. Vốn từ tiếng Anh về trường học và giáo dục không chỉ giúp bạn miêu tả lại những năm tháng đi học mà còn rất cần thiết khi nói về hệ thống giáo dục, môn học yêu thích, hay trải nghiệm học tập của con cái.
Có một điểm khác biệt UK/US rất đáng nhớ trong chủ đề này: cấp học và điểm số được gọi khác nhau hoàn toàn. Người Mỹ dùng “grade” để chỉ cả khối lớp (“4th grade”) và điểm số (“I got a good grade”), trong khi người Anh dùng “year”cho khối lớp và “mark” cho điểm số. Tương tự, hiệu trưởng là “headteacher” ở Anh nhưng “principal” ở Mỹ.
Bài học này tổng hợp toàn diện 36 từ vựng chia theo năm nhóm: đồ dùng lớp học, cụm từ và mẫu câu lớp học, môn học, cấp học/loại trường, và kiểm tra/điểm số/vai trò trong trường – kèm mẫu câu giao tiếp lớp học theo tình huống và hội thoại thực tế.
1. Đồ dùng lớp học (Classroom Stationery)
/ˈklɑːs.ruːm ˈsteɪ.ʃən.ər.i/
Một sự thật thú vị: phấn (chalk) gắn liền với phương pháp giảng dạy truyền thống đến mức người ta gọi cách dạy “thầy viết bảng, đọc cho học sinh chép” là “chalk and talk” – một thành ngữ vẫn còn dùng để chỉ phương pháp dạy học cũ, ít tương tác.
| # | Từ tiếng Anh | Phiên âm UK | Phiên âm US | Loại từ | Nghĩa tiếng Việt |
| 1 | chalk / chalkboard | /tʃɔːk/ /ˈtʃɔːk.bɔːd/ | /tʃɑːk/ /ˈtʃɑːk.bɔːrd/ | (n) | phấn / bảng đen |
| 2 | desk / chair | /desk/ /tʃeər/ | /desk/ /tʃer/ | (n) | bàn học / ghế |
| 3 | textbook / workbook | /ˈtekst.bʊk/ /ˈwɜːk.bʊk/ | /ˈtekst.bʊk/ /ˈwɝːk.bʊk/ | (n) | sách giáo khoa / sách bài tập |
| 4 | ruler / scissors | /ˈruː.lər/ /ˈsɪz.əz/ | /ˈruː.lɚ/ /ˈsɪz.ɚz/ | (n) | thước / kéo |
| 5 | dictionary / globe | /ˈdɪk.ʃən.ər.i/ /ɡləʊb/ | /ˈdɪk.ʃəner.i/ /ɡloʊb/ | (n) | từ điển / quả địa cầu |
| 6 | bulletin board / projector | /ˈbʊl.ə.tɪn bɔːd/ /prəˈdʒek.tər/ | /ˈbʊl.ə.tɪn bɔːrd/ /prəˈdʒek.tɚ/ | (n) | bảng tin / máy chiếu |
2. Cụm từ và mẫu câu lớp học (Classroom Phrases)
/ˈklɑːs.ruːm ˈfreɪ.zɪz/
Đây là những cụm từ giáo viên và học sinh dùng hàng ngày trong lớp. Phân biệt hand in (nộp bài – học sinh đưa cho giáo viên) và hand out (phát bài – giáo viên đưa cho học sinh) – hai cụm từ đối lập về hướng hành động.
| # | Từ tiếng Anh | Phiên âm UK | Phiên âm US | Loại từ | Nghĩa tiếng Việt |
| 1 | raise your hand | /reɪz jɔː hænd/ | /reɪz jɔːr hænd/ | (phr) | giơ tay lên |
| 2 | stand up / sit down | /stænd ʌp/ /sɪt daʊn/ | /stænd ʌp/ /sɪt daʊn/ | (phr) | đứng lên / ngồi xuống |
| 3 | write on the board / erase the board | /raɪt ɒn ðə bɔːd/ | /raɪt ɑːn ðə bɔːrd/ | (phr) | viết lên bảng / xóa bảng |
| 4 | be absent / be on duty | /bi ˈæb.sənt/ /bi ɒn ˈdjuː.ti/ | /bi ˈæb.sənt/ /bi ɑːn ˈduː.t̬i/ | (phr) | vắng mặt / trực nhật |
| 5 | hand in / hand out | /hænd ɪn/ /hænd aʊt/ | /hænd ɪn/ /hænd aʊt/ | (phr.v) | nộp (bài) / phát (bài) |
| 6 | pay attention / pass the test | /peɪ əˈten.ʃən/ /pɑːs ðə test/ | /peɪ əˈten.ʃən/ /pæs ðə test/ | (phr) | tập trung chú ý / qua bài kiểm tra |
3. Môn học (School Subjects)
/skuːl ˈsʌb.dʒekts/
8 môn học phổ biến nhất trong hệ thống giáo dục. Lưu ý mathematics thường được viết tắt khác nhau: “maths” (UK) và “math” (US, không có ‘s’). PE (Physical Education) là viết tắt rất phổ biến, hầu như luôn được dùng thay cho dạng đầy đủ trong giao tiếp hàng ngày.
| # | Từ tiếng Anh | Phiên âm UK | Phiên âm US | Loại từ | Nghĩa tiếng Việt |
| 1 | mathematics / maths | /ˌmæθ.əˈmæt.ɪks/ /mæθs/ | /ˌmæθ.əˈmæt.ɪks/ /mæθs/ | (n) | toán học |
| 2 | literature / history | /ˈlɪt.rə.tʃər/ /ˈhɪs.tər.i/ | /ˈlɪt.ɚ.ə.tʃɚ/ /ˈhɪs.tɚ.i/ | (n) | văn học / lịch sử |
| 3 | geography / biology | /dʒiˈɒɡ.rə.fi/ /baɪˈɒl.ə.dʒi/ | /dʒiˈɑː.ɡrə.fi/ /baɪˈɑː.lə.dʒi/ | (n) | địa lý / sinh học |
| 4 | chemistry / physics | /ˈkem.ɪ.stri/ /ˈfɪz.ɪks/ | /ˈkem.ə.stri/ /ˈfɪz.ɪks/ | (n) | hóa học / vật lý |
| 5 | physical education (PE) | /ˌfɪz.ɪ.kəl ˌedʒ.uˈkeɪ.ʃən/ | /ˌfɪz.ɪ.kəl ˌedʒ.əˈkeɪ.ʃən/ | (n) | giáo dục thể chất |
| 6 | art / music | /ɑːt/ /ˈmjuː.zɪk/ | /ɑːrt/ /ˈmjuː.zɪk/ | (n) | nghệ thuật / âm nhạc |
| 7 | foreign language | /ˈfɒr.ən ˈlæŋ.ɡwɪdʒ/ | /ˈfɔːr.ən ˈlæŋ.ɡwɪdʒ/ | (n) | ngoại ngữ |
| 8 | subject / timetable | /ˈsʌb.dʒekt/ /ˈtaɪm.teɪ.bəl/ | /ˈsʌb.dʒekt/ /ˈtaɪm.teɪ.bəl/ | (n) | môn học / thời khóa biểu |
4. Cấp học và loại trường (Levels of Education & School Types)
/ˈlev.əlz əv ˌedʒ.uˈkeɪ.ʃən ænd skuːl taɪps/
Đây là nhóm từ có sự khác biệt UK/US rõ rệt nhất trong toàn bộ chủ đề giáo dục. Primary school (UK) = elementary school (US); secondary school (UK) = high school (US). Khi nói về khối lớp, người Mỹ nói “grade” (vd: 5th grade), người Anh nói “year” (vd: Year 5) hoặc “form” (cho cấp trung học, vd: Year 10 = Form 4 ở một số hệ thống).
| # | Từ tiếng Anh | Phiên âm UK | Phiên âm US | Loại từ | Nghĩa tiếng Việt |
| 1 | kindergarten / nursery school | /ˈkɪn.də.ɡɑː.tən/ /ˈnɜː.sər.i skuːl/ | /ˈkɪn.dɚ.ɡɑːr.t̬ən/ /ˈnɝː.sɚ.i skuːl/ | (n) | mẫu giáo |
| 2 | primary school / elementary school | /ˈpraɪ.mər.i skuːl/ | /ˈel.ɪˌmen.tər.i skuːl/ | (n) | tiểu học (UK/US khác tên) |
| 3 | secondary school / high school | /ˈsek.ən.dər.i skuːl/ | /haɪ skuːl/ | (n) | trung học (UK/US khác tên) |
| 4 | university / college | /ˌjuː.nɪˈvɜː.sə.ti/ /ˈkɒl.ɪdʒ/ | /ˌjuː.nɪˈvɝː.sə.t̬i/ /ˈkɑː.lɪdʒ/ | (n) | đại học / cao đẳng (US: college cũng = university) |
| 5 | grade / form | /ɡreɪd/ /fɔːm/ | /ɡreɪd/ /fɔːrm/ | (n) | lớp/khối (US: grade, UK: form/year) |
| 6 | public school / private school | /ˈpʌb.lɪk skuːl/ /ˈpraɪ.vɪt skuːl/ | /ˈpʌb.lɪk skuːl/ /ˈpraɪ.vɪt skuːl/ | (n) | trường công / trường tư |
5. Kiểm tra, điểm số và vai trò trong trường (Exams, Grades & Roles)
/ɪɡˈzæmz ɡreɪdz ænd rəʊlz/
Phân biệt 3 mức độ kiểm tra: quiz (bài trắc nghiệm nhỏ, nhanh) < test (bài kiểm tra thông thường) < exam (kỳ thi lớn, quan trọng, thường cuối kỳ/cuối năm). Một lần nữa, khác biệt UK/US về điểm số: “grade” (US) = “mark” (UK) khi nói về điểm số bài kiểm tra.
| # | Từ tiếng Anh | Phiên âm UK | Phiên âm US | Loại từ | Nghĩa tiếng Việt |
| 1 | exam / test / quiz | /ɪɡˈzæm/ /test/ /kwɪz/ | /ɪɡˈzæm/ /test/ /kwɪz/ | (n) | kỳ thi / bài kiểm tra / bài trắc nghiệm nhỏ |
| 2 | grade / mark | /ɡreɪd/ /mɑːk/ | /ɡreɪd/ /mɑːrk/ | (n) | điểm số (US: grade, UK: mark) |
| 3 | pass / fail | /pɑːs/ /feɪl/ | /pæs/ /feɪl/ | (v) | đỗ / trượt |
| 4 | homework / assignment | /ˈhəʊm.wɜːk/ /əˈsaɪn.mənt/ | /ˈhoʊm.wɝːk/ /əˈsaɪn.mənt/ | (n) | bài tập về nhà / bài tập lớn |
| 5 | headteacher / principal | /ˈhedˌtiː.tʃər/ /ˈprɪn.sə.pəl/ | /ˈhedˌtiː.tʃɚ/ /ˈprɪn.sə.pəl/ | (n) | hiệu trưởng (UK: headteacher, US: principal) |
| 6 | classmate / schoolmate | /ˈklɑːs.meɪt/ /ˈskuːl.meɪt/ | /ˈklæs.meɪt/ /ˈskuːl.meɪt/ | (n) | bạn cùng lớp / bạn cùng trường |
| 7 | scholarship | /ˈskɒl.ə.ʃɪp/ | /ˈskɑː.lɚ.ʃɪp/ | (n) | học bổng |
| 8 | graduate | /ˈɡrædʒ.u.eɪt/ | /ˈɡrædʒ.u.eɪt/ | (v) | tốt nghiệp |
6. Mẫu câu lớp học theo tình huống (Classroom Expressions by Situation)
/ˈklɑːs.ruːm ɪkˈspreʃ.ənz/
Đây là các mẫu câu thực tế giáo viên thường dùng trong lớp, theo từng tình huống cụ thể.
▸ Good morning, everyone! Please take out your books and open them at page 24.
/ɡʊd ˈmɔː.nɪŋ ˈev.ri.wʌn pliːz teɪk aʊt jɔː bʊks ænd ˈəʊ.pən ðəm æt peɪdʒ ˌtwen.tiˈfɔːr/
Chào buổi sáng cả lớp! Mời các em lấy sách ra và mở trang 24.
▸ Who is absent today? – Nobody is absent today.
/huː ɪz ˈæb.sənt təˈdeɪ ˈnəʊ.bɒ.di ɪz ˈæb.sənt təˈdeɪ/
Hôm nay có ai vắng mặt không? – Hôm nay không có ai vắng mặt.
▸ May I go out, please? / May I come in?
/meɪ aɪ ɡəʊ aʊt pliːz meɪ aɪ kʌm ɪn/
Em xin phép ra ngoài / Em xin phép vào lớp.
▸ Well done! That’s nearly right – try again.
/wel dʌn ðæts ˈnɪə.li raɪt traɪ əˈɡen/
Làm tốt lắm! Gần đúng rồi – thử lại nào.
Hội thoại: Nói về môn học yêu thíc
Talking about favourite subjects
/ˈtɔː.kɪŋ əˈbaʊt ˈfeɪ.vər.ɪt ˈsʌb.dʒekts/
📌 Tình huống: Hai học sinh nói chuyện về môn học và kỳ thi sắp tới.
A: What’s your favourite subject this year?
/wɒts jɔː ˈfeɪ.vər.ɪt ˈsʌb.dʒekt ðɪs jɪər/
B: I really love biology, but I’m struggling with maths. I have a big exam next week.
/aɪ ˈrɪə.li lʌv baɪˈɒl.ə.dʒi bʌt aɪm ˈstrʌɡ.əl.ɪŋ wɪð mæθs aɪ hæv ə bɪɡ ɪɡˈzæm nekst wiːk/
A: Don’t worry, I can help you study. We could go over the homework together after school.
/dəʊnt ˈwʌr.i aɪ kæn help juː ˈstʌd.i wiː kʊd ɡəʊ ˈəʊ.vər ðə ˈhəʊm.wɜːk təˈɡeð.ər ˈɑːf.tər skuːl/
B: That would be great, thank you! I really want to pass this exam – my grades haven’t been great this term.
/ðæt wʊd bi ɡreɪt θæŋk juː aɪ ˈrɪə.li wɒnt tə pɑːs ðɪs ɪɡˈzæm maɪ ɡreɪdz ˈhævnt bɪn ɡreɪt ðɪs tɜːm/
| 💡 Mẹo nhỏ
• UK/US khác nhau hoàn toàn: primary school = elementary school; secondary school = high school; headteacher = principal; mark = grade (điểm số). • Mức độ kiểm tra tăng dần: quiz (nhỏ, nhanh) < test (thông thường) < exam (lớn, quan trọng). • ‘Hand in’ (nộp bài, học sinh → giáo viên) khác ‘hand out’ (phát bài, giáo viên → học sinh) – hướng ngược nhau. • ‘Maths’ (UK, có ‘s’) và ‘math’ (US, không ‘s’) đều viết tắt từ ‘mathematics’ nhưng khác cách viết theo vùng. |
| ✏️ Luyện tập nhanh – Fill in the blank
1. In the UK, children start __________ school around age 5, then move to secondary school. (primary / elementary / high) 2. She got a really good __________ on her chemistry exam. (grade / homework / subject) 3. Please __________ your homework before you leave the classroom today. (hand out / hand in / pass) 4. My favourite __________ is art, but I find maths quite difficult. (grade / subject / mark) 5. He worked so hard and finally __________ from university with honours. (failed / graduated / handed in) |
Đáp án gợi ý (Answer Key)
- primary
- grade
- hand in
- subject
- graduated
Bài học về trường học và giáo dục vừa cung cấp 36 từ vựng toàn diện – từ đồ dùng lớp học, mẫu câu giao tiếp đến môn học, cấp học và hệ thống kiểm tra/điểm số. Với những khác biệt UK/US quan trọng đã được làm rõ, bạn có thể tự tin nói về trải nghiệm học tập của mình bằng tiếng Anh trong bất kỳ ngữ cảnh nào.
Nguồn phiên âm: Cambridge Dictionary Online (UK & US). Bài viết thuộc series Từ vựng theo chủ đề – tienganhaz.com